پرواز بر فراز آشیانه

به دنبال فرماندهی به نام حاج رسول

با ورود آزادگان در سال 69  برنامه‌سازان تلویزیون سعی کردند با استفاده از
خاطرات آزادگان به سمت تولید آثاری بروند که رگه‌های واقعی‌تری از ماجرای اسارت
داشته باشد. اگر تا این زمان کارگردانان سینما یا تلویزیون بحث اسارت را فقط در
چارچوب به اسارت در آمدن رزمندگان می‌دیدند حالا با بازگشت اسرا و گفتگوهایی که با
آن‌‌ها می‌شد و جمع‌آوری خاطرات هرکدام کلی سوژه برای ساخت سریال، فیلم تلویزیونی
یا مستند پیش پای برنامه‌سازان گذاشته شد. تلویزیون در دهه 70 با مجموعه تلویزیونی
«نبردی دیگر» با کارگردانی عبدالله باکیده اولین اثرش را با موضوعیت آزادگان و
اسرا ثبت کرد. هرچند تا پیش از این هم به این مقوله در قالب‌‌های دیگر برنامه‌سازی
پرداخته شده بود اما این مجموعه به دلیل ساختاری قرص و محکم بسیار مورد توجه قرار
گرفت. بخشی از داستان سریال در یک اردوگاه اسرای ایرانی در عراق می‌گذشت و بخش
دیگرش به مبارزات رزمندگانی چون حاج رسول فرماندهی بسیار شجاع و توانمند اشاره
داشت که عراقی‌ها برای سرش جایزه گذاشته بودند. این اولین سریالی بود که خشونت و رفتارهای
آزاردهنده عراقی‌ها را با اسیران جنگی نشان می‌داد و مخاطب با خشونت پنهان در
اردوگاه‌های اسرای ایرانی آشنا می‌شد. در این میان بازی شاهد احمدلو و اکبر سنگی هم
توانست بخش مهمی از بار سریال را بر دوش بکشد. احمدلو در نقش یک اسیر جوان ایرانی و
اکبر سنگی در نقش «مشعل» که به دنبال حاج رسول بود نیز با گریمی متفاوت که یک طرف صورتش
سوخته نقش یک افسر عراقی بدخلق قصه را پیش بردند. عبدالله باکیده که برای ساخت این
مجموعه در سال 1373  تحقیقات گسترده‌ای را
انجام داد در این باره معتقد است که هرچند ساخت سریال یا فیلم درباره اسارت به دلیل
نیاز به تحقیقات، ایجاد فضا و لوکیشن مناسب کاری دشوار است، اما مساله اصلی هیچ کدام
اینها نیست. مشکل اینجاست که دست هنرمندان برای تولید آثار دراماتیک در این زمینه بسته
است! جنگ فقط ساختمان خانه‌ها را ویران نکرد بلکه اسارت و جنگ به نهاد بسیاری از خانواده
ها آسیب رساند. کسانی که به اسارت رفتند، حتی پس از بازگشت، زندگی شاد و آرامی را تجربه
نکردند. برخی آنها با فرزندانی روبه رو شدند که بسیار بزرگ شده اند و خاطره ای از پدر
در ذهن ندارند، و بسیاری هنوز با کابوس آن سال‌ها و تبعات روحی و جسمی ان روزها
زندگی می‌کنند . طبیعی است که بسیاری از هنرمندان علاقه دارند به تمام این وجوه بپردازند،
اما شاید مطمئن نیستند دیدگاهشان با استقبال مواجه شود. ما گاهی درباره آزادگان دچار
افراط و تفریط می‌شویم و واقعگرایانه به آنها نگاه نمی‌کنیم. درحالی که باید از تمام
زوایا بدون قهرمان پروری آن‌ها را ببینیم و آنها را نه به عنوان قهرمانان افسانه‌ای
بلکه به عنوان انسان‌های بزرگ تجلیل کنیم.

پرستوها بازمی‌گردند

مجموعه تلویزیونی «بازگشت پرستوها» با کارگردانی ابوالقاسم
طالبی محصول سال 1376 بود که به تهیه‌کنندگی حسن شکوهی در شبکه دو سیما ساخته شد و
بازیگرانی چون داوود رشیدی، عنایت شفیعی، کتایون ریاحی، شهرام قائدی، رسول توکلی و
بهروز شعیبی در آن بازی کردند. بخش مهمی از داستان سریال در  فضای اردوگاه اسرا می‌گذشت. و به گفته کارگردان
مهمترین منبع نوشتاری سریال  خاطرات آزادگان
بوده است و به همین دلیل بخش‌هایی از سریال به‌شدت ملموس و باورپذیر به نظر می‌رسند.«بازگشت
پرستوها» در زمان خود بسیار مورد توجه قرار گرفت و شاید همین استقبال بود که
ابوالقاسم طالبی را برآن داشت که یک نسخه سینمایی از این سریال تهیه کند.

در میانه اسارت عشق و عقیده

یوسف سیدمهدوی در مجموعه تلویزیونی «قفسی برای پرواز» تلاش
بسیار برای به تصویر کشیدن روزهای نخست جنگ در خرمشهر کرد و در ادامه با اسارت قهرمان
خود دوربینش را به اردوگاه‌های اسرا برد. احسان(امین زندگانی) با به‌عنوان شخصیت اصلی
پرداخت مناسبی داشت و مخاطب برای همذات‌پنداری با او مشکل نداشت. او برخلاف بسیاری
از شخصیت‌های کلیشه‌ای سینمای دفاع مقدس، جوانی متعلق به سال‌های پایانی دهه 50 بود
که علاقه‌اش به ازدواج با عارفه دختر همسایه خواهرش منیره در خرمشهر پایش را به این
شهر درست در روزهای آغازین جنگ کشاند و در نهایت به اسارت او انجامید. هرچند «قفسی
برای پرواز» با به اسارت درآمدن احسان از فاز شهری خارج و به اردوگاه می‌رود و سعی
می‌کند گوشه‌ای از حال و هوای اردوگاه‌های اسرا را نشان دهد اما سعی کارگردان براین
بوده اسارت احسان را از دوزاویه نگاه کند چرا که احسان همزمان به اسارت عشق و عقیده
می‌افتد. فیلمنامه این مجموعه تلویزیونی را احمد کاوری نوشته است. این مجموعه به
دلیل ترسیم فضاهای ملموس از دوران اسارت و پس از آن ازادی رزمندگان از اسارت به
مجموعه‌ای قابل قبول دراین حوزه بدل شد. ثریا قاسمی، آناهیتا همتی، امین زندگانی، نفیسه
روشن، حبیب دهقان‌نسب، شیرین بینا، هوشنگ توکلی، مهوش افشارپناه و اردلان شجاع‌کاوه
بازیگران این مجموعه هستند. یوسف سیدمهدوی کارگردان این سریال سعی کرده‌ در این سریال
از المان‌ها و شکل‌هایی استفاده کند که بتواند با مخاطبان جوان و در واقع اکثر مردم
ارتباط برقرار کند. کاراکتر‌ها و شخصیت‌های قصه، هم به لحاظ قومی و هم به لحاظ نوع
رفتارهایی که در قصه وجود داشت، متنوع بودند و شخصیت‌های متنوع و متفاوت در قصه موجب
شد تا سریال ارتباط بیشتری با مخاطب برقرار کند. این سریال به لحاظ تاریخی با به تصویر
کشیدن اسارت آزادگان و اردوگاه‌هایشان بخشی از تاریخ سیاسی و اجتماعی و بخشی از پایداری
هشت سال دفاع مقدس را به نمایش گذاشت.

روایت ماندن و انتظار در دولت مخفی

شاید زمانی که عبدالحسین برزیده طرح مجموعه تلویزیونی «دولت
مخفی» را به تلویزیون می‌داد گمان نمی‌کرد خودش نتواند آن را به پایان برساند. او طرح
مجموعه‌ای الف ویژه درباره دفاع مقدس و با محوریت آزادگان داد و قول مساعد برای به
پایان‌بردن این مجموعه گرفت؛ اما این قول لابه‌لای کسری‌های مداوم بودجه صداوسیما گم
شد و در نهایت سریال با کارگردانی راما قویدل به پایان رسید. سریال «دولت مخفی»، روایت
خانواده‌ای است که به‌خاطر جنگ متحمل مهاجرت اجباری شده و در پی آن با ماجراهای متفاوتی
روبه‌رو می‌شوند. این مجموعه تلویزیونی داستان سه جوان است که در شمال کشور زندگی می‌کنند
و با هم دوست هستند. وضع و شرایط زندگی هر یک از آنها به حدی خوب است که تصورات ذهنی
هر یک از کسانی را که گمان می‌کردند جوانان برای فرار از سختی‌هایی که گرفتار آن هستند
به جبهه رفته‌‌اند، به‌هم می‌ریزد. قصه این مجموعه در دهه‌های 60 و 70 می‌گذرد
سعید (پژمان بازغی) فرمانده‌ای است که پس از شهادت پدرش، خانواده‌اش را از جنوب به
شمال کشور آورده و با پروانه (لاله اسکندری) نامزد می‌کند.با این حال او در جریان جنگ
زخمی و سپس اسیر می‌شود. و در نهایت پس از چند سال به وطن بازمی‌گردد، اما با بازگشت
سعید از اسارت، ماجراهای دراماتیکی در روند داستان اتفاق می‌افتد.در این سریال که نگاهی
تازه به اسرای جنگ تحمیلی دارد بازیگرانی چون پژمان بازغی، کاوه خداشناس، مهتاج نجومی
و لاله اسکندری حضور دارند. به گفته علیرضا جلالی، تهیه‌کننده، این مجموعه درباره اسرای
ایرانی در عراق است و در بخشی به خانواده آنان پرداخته شده که کمتر از اسرا عذاب نکشیده‌اند
و آنان نیز اسیران این وضع به‌حساب می‌آمدند. با این حال یکی از غافلگیری‌های این مجموعه اشاره به اسارت حجت‌الاسلام
سید علی‌اکبر ابوترابی است. چرا که ایشان در دوران اسارت شخصیت بسیار تاثیرگذاری
داشتند و بسیاری از عراقی‌ها تحت تاثیر ایشان قرار می‌گرفتند.در عین حال این مجموعه
قرار است روایتگر گذراندن لحظه‌های دوران اسارت از سوی اسرا و خانواده‌های چشم انتظار
آنها باشد و در قالبی داستان‌گونه، صبر، اراده و استقامت این هموطنان را به تصویر بکشد.
فیلمنامه اولیه این سریال با حمایت موسسه فرهنگی پیام آزادگان توسط رحمان سیفی‌آزاد
و داریوش ربیعی نوشته و به قلم عبدالحسین برزیده و سیدمجید امامی بازنویسی نهایی شده
است.این مجموعه با تهیه‌کنندگی علیرضا جلالی و حمید آخوندی قرار است در ماه‌های آینده
از شبکه دوم سیما پخش شود. 

 

/ 0 نظر / 45 بازدید