نگاهی به «شب‌های مستند» جدی‌ترین برنامه در نمایش

ساختار کلی«شب های مستند» از یک روال عادی و ساده برخوردار است. در
هر قسمت مستندسازی به برنامه دعوت می‌شود و ابتدا مستند او پخش می‌شود و بعد با
حضور خود او آن اثر نقد می‌شود. این نقد می‌تواند گاهی از سوی مجری سخت‌گیر و اشنا
به فضای تصویری بی‌رحمانه و جزئی‌نگرانه باشد و هم به دلیل کشف ظرایف و نکات مهم
آن اثر توسط صاحب اثر وارد مسیر کشف و ریزبینی شود و مخاطب را به دلایل ساخت آن
اثر آگاه کند. هرچند در سری اول این برنامه برای نقد مستند حضور یک کارشناس دیگر
در کنار مجری کافی به نظر می رسید. به طور مثال هم زمان با هفته دفاع مقدس وقتی
قرار شد مستندهای روایت فتح به نمایش دربیاید از حسین معززی نیا منتقد سینما که
بیشترین آشنایی را با موسسه روایت فتح و اطرافیان شهید آوینی داشته دعوت شد که به
عنوان کارشناس در برنامه حضور داشته باشد.

این شیوه که در چند برنامه پیاپی آثار یک مستندساز برجسته نمایش داده
بشود و بعد از آن منتقد و مجری برنامه آن را نقد و تحلیل کنند روش خوبی بود که سبب
شد برنامه هویت خاصی به خود بگیرد و از حالت یک برنامه پراکنده و بی هدف که در
مناسبت‌های مختلف مستندهای مختلفی را پشت سر هم پخش می‌کند فاصله بگیرد. حسن این
نوع پرداخت به مستند این بود که علاقه‌مندان به مستند علاوه بر تماشای یک اثر و یا
مجموعه آثار یک مستندساز هم با شخصیت و افکار او آشنا می‌شدند و هم به یک درک کلی از
کارنامه آن فیلمساز می‌رسیدند ضمن اینکه این نقد از سوی یک نویسنده و منتقد برجسته
و مجری‌ای آشنا با سینما  تحلیل و کارشناسی
می‌شد. این اتفاق درباره مستندهایی از محمدرضا اصلانی، کیومرث درم بخش، حمید سهیلی،
خسرو سینایی، فرشاد فداییان، کامران شیردل، منوچهر طیاب، روبرت صافاریان، فرهاد ورهرام
و علی اکبر ولدبیگی هم افتاد و مخاطب با آثار برجسته و ماندگار بزرگان سینمای
مستند آشنا شد. پس از آن بود که همین روال در سری‌های بعدی ادامه پیدا کرد و این
برنامه بعد از بررسی آثار مستندسازان مطرح و پیشکسوت سراغ مستندسازان نسل های بعدی
که جوان‌تر بودند رفت. رامین حیدری فاروقی، امیرشهاب رضویان، ارد زند، نادر طالب زاده،
محسن عبدالوهاب، منوچهر عسگری نسب، ارد عطارپور، کیوان علی محمدی، محمدعلی فارسی، فرشاد
فدائیان، فرشاد فرشته حکمت، رهبر قنبری، مازیار میری مستندسازان مطرحی بودند که
مخاطب به‌واسطه این برنامه امکان دیدن آثارشان را پیدا کردند. با همین نگاه مسیر
این برنامه پس از مرور آثار چهار نسل از مستندسازان کشورمان به سمت داشتن نگاه
تخصصی به موضوعات مستند سوق داده شده‌است. به طوری که در سری جدید که چند ماهی از
پخش ان شروع شده مخاطب با موضوع تهران شاهد مستندهای برجسته‌ای است که برای اولین
بار از تلویزیون پخش می‌شود. تهران از نگاه مستندساز پیشکسوتف عنوان بخشی است که فیلم‌های
«تهران، دوران معاصر»، «تهران، دوران نوگرایی»، «تهران، دوران دگرگونی»، «تهران، دوران
انتقال» و «تهران، در آغاز» ساخته‌ حمید سهیلی پژوهشگر و مستندساز پیشکسوت در آن
بررسی شد. تمرکز روی موضوع تهران سبب شد پس از حمید سهیلی این برنامه سراغ دیگر
مستندسازانی که در مورد تهران فیلم ساخته‌اند برود و به این ترتیب با پایان این
روند مخاطب به یک هویت منسجم و آگاهی عمیق از آن موضوع (به طور مثال تهران) می‌رسد.
اتفاق دیگری که در سری جدید این برنامه افتاده بررسی آثار مستندسازانی است که
تاکنون دسترسی به آنها مهیا نبوده و به دلیل نبودنشان در ایران تهیه کننده صبر
کرده تا با حضور خود مستند ساز آثارش نقد و بررسی شود که هفته‌ نمایش آثاری از مستندساز
شناخته شده منوچهر طیاب در این برنامه از این جمله است. جذابیت نمایش فیلم‌های «دریای
پارس»، «البرز»، «زاگرس، مهد تمدن کهن»، «پرواز دور بر بال‌های خیال» و «نقاشی» به‌
همراه «مسجد جامع اصفهان» زمانی برای مخاطب کشف می‌شود که این نقد و بررسی با حضور
این استاد دانشگاه و مستندساز شکل می‌گیرد و درجاهایی حرف‌های پدیدآورندۀ اثر برای
مخاطب پر از ایده و نکات مهم است. هرچند در نمایش تمام این مستندها یک حس همواره
مخاطب را دنبال می‌کند و آن اینکه سینمای مستند متعلق به شیفتگان این سینما است. و
اهالی این مکتب همگی در صفاتی مانند فروتنی و تواضع، قناعت و بی‌توقعی از خواسته‌های
مرسوم سینمای تجاری مشترک هستند. در کنار این‌ها باید به اجرای سعیدقطبی زاده که
حتماً سوای اجرا نقش مهمی هم در پردازش این برنامه دارد اشاره کرد. اگر قبول کنیم
که انتخاب مجری‌ای که شناخت کاملی از موضوع مورد بحث دارد همیشه می‌تواند هربرنامه‌ای
را یک گام به پیش ببرد پس سهم مهمی از اشتیاق مخاطب به دیدن این برنامه را باید در
حضور مجری کارشناس این مجموعه دانست. قطبی‌زاده با تکیه بر دانش خود در حوزه
فیلمسازی و سینما اغلب اطلاعات با ارزشی درباره فیلم‌ها، مستندها و حتی فیلمسازها
می‌دهد که کاملاً در خدمت برنامه است.این اتفاق در حالی شکل می‌گیرد که او سعی می‌کند
لحن برنامه بیش از حد تخصصی نشود و توازن میان جذابیتهای مخاطب پسند و ارزش‌های سینمایی
برقرار شود. درواقع لحن اجرای او طوری است که وقتی مستندسازی به برنامه می‌آید،
گفت‌گوی او با مهمان برنامه به یک گپ دوستانه از جنس دغدغه‌های امروز کارگردانان و
فیلمسازان بدل می‌شود و این‌طوری مخاطب حس می‌کند مجری می‌تواند به سادگی با اوارتباط
برقرار کند و روند برنامه را به سمتی پیش ببرد که لابه لای این گپ و گفت شیوه صحیح
فیلم دیدن و درک فیلم هم به او آموزش داده می‌شود. به‌طوری که مخاطبان همیشگی «شب‌‌های
مستند» پس از مدتی دنبال کردن برنامه درکشان از یک اثر تصویری فرق می‌کند و جهان
پیرامونشان را مانند یک سوژه می‌بینند که می‌توانند زیبایی‌های بصری‌اش را در قالب
تصویر مشاهده کنند حتی این فرصت به بسیاری از مخاطبان این برنامه داده می‌شود که چطور
فیلم دیدن را یادبگیرند و چگونه به درک درستی از آنچه کارگردان می‌خواسته بگوید
برسند و ان اثر را تحلیل و درک کنند. برنامه «شب‌های مستند» را باید جامع‌ترین برنامه
در حوزه نمایش فیلم مستند دانست. این برنامه تا به حال در بیش از 450 قسمت آثاری از
150 مستندساز را مرور کرده است و در ساعات دیگری (5:00 و 13:13) از شبکه مستند
بازپخش می‌شود.

/ 0 نظر / 42 بازدید